به گزارش کردپرس، توافق ۳۰ ژانویه میان نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) و مقامات موقت دمشق، در اوج تنشهای نظامی در شمالشرق سوریه، از گسترش جنگی فراگیر جلوگیری کرد؛ جنگی که میتوانست ساختار خودگردانی کردها را پس از بیش از یک دهه عملاً فروبپاشد. به گفته چند منبع سیاسی در ترکیه و سوریه، عبدالله اوجالان از زندان امرالی نقشی کلیدی در توقف روند تشدید تنش و تعیین خطوط قرمز کردها ایفا کرده است. این روایت از سوی برخی چهرههای پارلمانی و حقوقی نزدیک به روند گفتوگو نیز تأیید شده است.
بر اساس این منابع، اوجالان در میانه فشارها برای انحلال ساختارهای نظامی و اداری اداره خودگردان، سه اصل را غیرقابل مذاکره اعلام کرد: دفاع از خود، حکمرانی غیرمتمرکز و حقوق کردها در حوزه زبان و آموزش. در مقابل، موضوعاتی چون مدیریت مرزها، فرودگاهها و درآمدها را قابل گفتوگو دانست. او همچنین هشدار داد هرگونه توافق تحمیلی که به تضعیف خودگردانی بینجامد، فاقد مشروعیت خواهد بود و در صورت ادامه چنین مسیری، از روند گفتوگو کنار خواهد کشید.
تنشها از اوایل ژانویه و با حملات گروههای مسلح وابسته به هیئت تحریرالشام و نیروهای مورد حمایت ترکیه به محلههای کردنشین حلب، از جمله شیخ مقصود و اشرفیه، آغاز شد. دامنه درگیریها به رقه و دیرالزور گسترش یافت و کل مناطق تحت کنترل اداره خودگردان را در معرض تهدید قرار داد. همزمان، تلاشهایی برای بازتعریف موازنه قدرت در شمالشرق سوریه آغاز شد که از نگاه منابع کردی، خطر عقبگرد ساختاری خودگردانی را در پی داشت.
در ۴ ژانویه، نشستی در دمشق با نظارت آمریکا و فرانسه برگزار شد و طرفها تا آستانه صدور بیانیه مشترک پیش رفتند، اما روند بهطور ناگهانی متوقف شد. منابع دیپلماتیک میگویند پس از خروج و بازگشت وزیر خارجه سوریه با دستورالعملهای جدید، امضای توافق به تعویق افتاد. به دنبال آن، مسیر مذاکرات بهطور غیررسمی به پاریس منتقل شد که در آنجا سناریوهایی درباره گسترش نفوذ HTS در مناطق کردنشین مطرح شد. این تحولات موجی از نگرانی در میان کردها ایجاد کرد و اعتراضاتی در داخل و خارج از سوریه شکل گرفت.
به گفته منابع آگاه، در همین مقطع اوجالان خواستار دیدار فوری با مقامهای ترکیه شد و طرح در حال شکلگیری را «توطئهای گسترده علیه کردها» توصیف کرد که میتواند به شنگال، در جنوب کردستان عراق و کوههای قندیل نیز سرایت کند. در پی افزایش نگرانیها، ارتش عراق و نیروهای حشدالشعبی به مرز سوریه اعزام شدند تا برای تحولات احتمالی آماده باشند.
در میدان، نیروهای دموکراتیک سوریه با عقبنشینی تاکتیکی از برخی مناطق چون رقه و تمرکز بر شرق فرات، آرایش دفاعی خود را تثبیت کردند. آتشبس اعلامشده در ۱۸ ژانویه نتوانست توافقی یکجانبه تحمیل کند و هیئت SDF مذاکرات را ترک کرد. پس از آن، تماسهای فشردهای میان آنکارا، دمشق، قامشلو، اربیل و واشنگتن برقرار شد. به اصرار اوجالان، نشستی گستردهتر با حضور نمایندگان ترکیه، اداره خودگردان، دولت سوریه و مقامهای آمریکایی و فرانسوی برگزار شد تا خطوط قرمز بهصورت رسمی طرح شود.
نتیجه این رایزنیها، چارچوبی بود که مبنای توافق ۳۰ ژانویه قرار گرفت؛ توافقی که هرچند مبهم و ناقص توصیف میشود، اما بهگفته حتی برخی منتقدان، مانع از اجرای سناریوی برچیدن دستاوردهای کردها از طریق زور شد و از گسترش درگیری به سطحی منطقهای جلوگیری کرد.
بردان اوزتورک، نماینده دیاربکر از حزب برابری و دموکراسی خلقها (DEM)، در گفتوگو با امارگی تأکید کرده است که «هیچ راهحل سیاسی بدون اوجالان وجود ندارد» و او را «طراح اصلی نجات کردهای سوریه» خوانده است. او همچنین عقبنشینی از رقه را نه امتیازدهی بلکه اقدامی عملگرایانه برای جلوگیری از جنگ داخلی گستردهتر توصیف کرده و گفته است: «رقه جزء مناطق کردی نیست و حفظ دستاوردهای اصلی اولویت داشت.»
در عین حال، فایق اوزگور ارول، وکیل اوجالان، نقل میکند که اوجالان خود را نه «مسیح» میداند و نه «شبح». به گفته او، رویکرد اوجالان مبتنی بر پذیرش واقعیتهای میدانی و انتخاب گزینههای عملی است، نه راهحلهای ایدهآل.
تحولات ژانویه دو پیامد روشن داشت: نخست، هرگونه ترتیبات پایدار در سوریه بدون درنظرگرفتن نقش و مطالبات کردها با مقاومت گسترده مواجه میشود. دوم، عبدالله اوجالان با وجود سالها حبس، همچنان از ظرفیت تأثیرگذاری سیاسی برخوردار است؛ ظرفیتی که نه از طریق حضور علنی، بلکه از رهگذر تعیین خطوط قرمز و همراستاسازی بازیگران کردی و منطقهای اعمال میشود. توافق ژانویه بحران را حل نکرد، اما مسیر آن را از جنگی فراگیر به وقفهای سیاسی تغییر داد.
نشریه آمارگی
نظر شما